Bewustzijn
Bewusteloosheid is die toestand waarbij het slachtoffer niet meer, of
vrijwel niet meer, reageert op prikkels van buitenaf. Bewusteloosheid wordt
veroorzaakt door een stoornis ter hoogte van de hersenen en is het gevolg van
een ongeval of van een ziekte. Soms kan je uit de omstandigheden de oorzaak van
het bewustzijnsverlies afleiden, maar ook indien je de oorzaak niet kent, moet
je de juiste hulp kunnen verlenen.
De gevaren van bewusteloosheid zijn drievoudig:
- Een bewusteloos slachtoffer reageert niet meer wanneer de ademhaling
belemmerd wordt door kledij of door een vreemd voorwerp
- Bij een bewusteloos slachtoffer verslappen de spieren van het zachte
verhemelte en de epiglottis waardoor de luchtweg niet langer meer wordt open
gehouden. Deze luchtwegobstructie werd lange tijd toegeschreven aan het
verslappen van de tong, recent onderzoek leerde echter dat de
luchtwegobstructie zich eerder bevindt ter hoogte van de farynx [57].
Je kan deze luchtwegobstructie eventueel merken aan
de snurkende uitademing van het slachtoffer. Soms merk je een paradoxale
ademhalingsbeweging waarbij tijdens de inademing de borstkas ingetrokken
wordt, terwijl de buik uitzet. Een blauwe verkleuring van de extremiteiten
door zuurstoftekort (centrale cyanose) is een eerder laattijdig teken van
zuurstoftekort en dient onmiddellijk behandeld te worden.
Ook tijdens het inademen kan de
tong of het strotteklepje de toegangsweg tot de luchtpijp afsluiten [21].
- Bij diepe bewusteloosheid valt de controlerende werking van het
zenuwstelsel vrijwel volledig uit, wat kan leiden tot een ademhalingsstilstand
en zelfs tot een hartstilstand.
|
|
|
Word je geconfronteerd met een schijnbaar bewusteloos slachtoffer, dan dien
je in eerste instantie te na te gaan of de situatie veilig
is voor de hulpverlener zelf, de omstanders en voor het slachtoffer. Pas daarna controleer
je het bewustzijn van het slachtoffer:
- Schud zachtjes aan de schouders van het slachtoffer
Opgelet: vermijd hierbij beweging van het hoofd of de hals van het
slachtoffer. Een verkeerde beweging van een slachtoffer met een halswervelbreuk
kan immers een blijvende verlamming veroorzaken door letsels aan het
ruggenmerg!
- Vraag luid en duidelijk "Bent U ongedeerd?"
Laat hem of haar in de houding waarin je het slachtoffer aangetroffen hebt,
tenzij er gevaar dreigt. Ga na wat er gebeurd is en help het slachtoffer.
Hercontroleer geregeld het bewustzijn.
Je mag besluiten dat het slachtoffer bewusteloos is. Je dient
onmiddellijk verder te handelen.
Indien het slachtoffer na controle van het
bewustzijn niet reageert:
- Roep om hulp
Het is essentieel om zo snel mogelijk de aandacht van de omgeving te trekken
teneinde de overlevingsketen
te kunnen voltooien. - Draai het slachtoffer op de rug
Bij een reanimatie ligt het slachtoffer best op de rug op een vlakke
ondergrond. Draai het slachtoffer in ëën blok zodat het hoofd, de
schouders en het hele lichaam simultaan over rollen. Het hoofd en de hals
dienen in hetzelfde vlak te blijven als de rest van het lichaam. De armen
worden naast het lichaam gelegd.
In bepaalde situaties is het niet mogelijk om het slachtoffer in ruglig te
brengen, bijvoorbeeld indien het slachtoffer gekneld zit. Probeer het
slachtoffer te benaderen vanuit de positie waarin het zich bevindt.
-
Zorg voor vrije luchtwegen
- Leg een hand op het voorhoofd van het slachtoffer en kantel
zachtjes het hoofd naar achter. Hierbij hou je meteen de
wijsvinger en de duim van de hand op het voorhoofd vrij, je gebruikt
deze immers om bij een eventuele beademing
de neus toe te knijpen. Bij baby's kantel je het hoofd niet verder dan
een neutrale positie. Plaats de vingertoppen van je andere hand onder
de kin en hef de kin omhoog. Aangezien de tong vast hangt aan de kin zal
door het toepassen van deze kinlift de tong
naar boven getrokken worden waardoor de lucht vrij kan passeren langs de
keelholte. Druk echter met je vingers niet in de zachte weefsels onder
de kin, gezien je op deze manier de luchtweg accidenteel kan
afsluiten.
- Met het plaatsen van een kussen of deken onder het hoofd van een
bewusteloos slachtoffer bekom je net een gesloten luchtweg. Dit is dus
absoluut uit den boze!
Bij slachtoffer met vermoeden van een
halswervelbreuk mag je het
hoofd niet kantelen zoals boven beschreven. Gebruik enkel de
kinlift of alternatief de
jaw
thrust om de luchtweg te vrijwaren. Voor de getrainde hulpverlener
bestaan er nog
aanvullende technieken voor het vrijwaren van de lucthweg.
Eens de luchtwegen vrijgemaakt zijn, controleer
je of het slachtoffer nog ademt.
Een
bewusteloos slachtoffer met een adequate ademhaling
leg je bij voorkeur in een veilige en stabiele houding waarbij [21]:
- de houding een zijlig benadert, met het hoofd naar beneden om drainage van
braaksel toe te laten
- de ademhaling niet belemmert wordt door druk
op de borstkas
- observatie van en toegang tot de luchtwegen mogelijk blijft
- het slachtoffer snel en veilig weer op de rug kan gedraaid worden
- het positioneren zelf geen verdere letsels veroorzaakt
De meest ideale houding is de veiligheidshouding of recovery
position:
- Verwijder de bril van het slachtoffer
- Kniel neer naast het slachtoffer en leg de benen gestrekt naast elkaar
- Plaats de arm van het slachtoffer het dichtst bij jou in een rechte hoek
ten opzichte van het lichaam, draai de elleboog met de handpalm naar boven
- Leg de arm het verst van je weg over de borstkas van het slachtoffer en
hou de handpalm tegen de dichtstbijzijnde kaak van het slachtoffer
- Grijp met je andere hand het verst verwijderde been net boven de knie en
trek het op, zorg ervoor dat de voet van het slachtoffer op de grond blijft
steunen
- Blijf de hand van het slachtoffer tegen de kaak aanduwen en trek aan het
verst verwijderde been om het slachtoffer op zijn zijde te rollen naar je
toe
- Verleg het bovenste been zodat de heup en de knie in een rechte hoek
liggen
- Zorg voor vrije luchtwegen door het hoofd
te kantelen en de kinlift toe te passen
- Verleg de hand onder de kaak van het slachtoffer om blijvend de luchtweg
te vrijwaren
- Controleer geregeld de ademhaling
In deze veiligheidshouding blijft de vrije
luchtweg bewaard, indien nodig kan men nog steeds de kinlift
toepassen om de ademhaling te verbeteren. In deze
houding is tevens het risico van een aspiratiepneumonie
[21] kleiner gezien
braaksel en andere secreties uit de mondhoek wegvloeien en dus minder de
luchtweg obstrueren.De veiligheidshouding is een aangepaste zijlig omdat in
werkelijke zijlig het slachtoffer minder stabiel ligt, te veel buiging van de
wervelkolom voorkomt en secreties minder gemakkelijk uit de mond vloeien [21].
Een bijna volledige buiklig daarentegen zou de ademhalingsbewegingen te veel
beperken [21].
Nadeel van de beschreven houding is dat het positioneren heel wat mobilisatie
met zich meebrengt. Waak er dus over dat er geen ernstige hals-
of ruggenwervelfracturen aanwezig zijn. Bestaat er toch een vermoeden van werveltraumata
dan mag je het slachtoffer enkel bewegen indien je geen vrije
luchtwegen kan handhaven, bijvoorbeeld indien je het slachtoffer alleen moet
laten om te alarmeren.
Bij de beschreven veiligheidshouding drukt de bovenste arm op de onderste wat de
bloeddoorstroming van de onderste arm in het gedrang kan brengen en letsels aan
de bloedvaten of de zenuwen kan veroorzaken. Je controleert dus best geregeld de
bloeddoorstroming van onderste arm. Bij de alternatieve versie van de
veiligheidshouding waarbij de onderste arm in een dorsale positie wordt
gebracht, riskeert men evenwel letsels aan het schoudergewricht.
Blijft het slachtoffer langer dan 30 minuten in de veiligheidshouding
liggen, draai dan het slachtoffer eens op de andere zijde.
Voor kinderen bestaat er geen
specifieke veiligheidshouding. Leg een bewusteloos kind in een veilige, stabiele
zijlig waarbij de luchtweg gevrijwaard is en aspiratie van braken vermeden
wordt.