Astma

CPR/ Oorzaken / Astma

Index

Inleiding astma

 Index
Astma is een aandoening van reversiebele luchtwegenobstructie, gekarakteriseerd door de triade van
  1. bronchiale gladde spiercelcontractie
  2. luchtwegeninflammatie
  3. toegenomen secreties
Wereldwijd zijn er ongeveer driehonderd miljoen mensen astmalijders [60] verspreid over alle leeftijdsgroepen. Bij een groot aantal patiënten zijn de symptomen van de ziekte min of meer onder controle, bij een kleine minderheid kan astma nog steeds aanleiding geven tot het overlijden van de patiënt, ondanks het bestaan van nationale en internationale richtlijnen voor behandeling.

Symptomen astma aanval

 Index

Bij een astma aanval vernauwen de luchtwegen ten gevolge van bronchoconstrictie. Voornamelijk de uitademing is belemmerd, een astma aanval kenmerkt zich aldus door een verlengde en piepende of wheezende uitademing. Om de ademarbeid meer kracht bij te zetten, maakt ëhet slachtoffer gebruik van de hulpademhalingsspieren ter hoogte van hals en buik. De ademhaling verloopt het best in rechtopzittende houding waarbij het slachtoffer vaak steun zoekt met de armen. Een zeer inefficiënte ademhaling verloopt evenwel geluidloos.
Andere oorzaken van een wheezende ademhaling zijn het acuut longoedeem, een exacerbatie van chronisch obstructief respiratoir lijden (COPD), een longontsteking, anafylaxie, de aanwezigheid van een vreemd voorwerp in de bovenste luchtwegen, bronchiëctasieën en een subglottische massa.

Blijft de ademhaling ontoereikend, dan ontstaat zuurstoftekort in het lichaam met cyanose of een blauwe verkleuring van de extremiteiten - vingertoppen, neus, oorlel, lippen - tot gevolg. De gemeten zuurstofsaturatie staat niet in evenredigheid met de alveolaire hypoventilatie, in het bijzonder indien de patiënt extra zuurstof toegediend krijgt. Bij verdere deterioratie daalt het bewustzijn ten gevolge van ernstig zuurstoftekort, wat finaal kan leiden tot een hartstilstand.

Ernst van een astma aanval

 Index
Het inschatten van de ernst is van de aanval gebeurd op basis van de kliniek in combinatie met het meten van de expiratoire peakflow (PEF) en de ëënsecondewaarde (ESW). De klnische inschatting krijgt prioriteit omdat de resultaten van de longfunctiemeting tijdens een acute astma-aanval niet altijd betrouwbaar zijn [1]. In functie van de ernst van de aanval zal beslist worden of thuisbehandeling ten opzichte van onmiddellijke hospitalisatie noodzakelijk is.

Ernst van de astma aanval
Lichte astma aanval Type 1
Grote variabiliteit in peakflow; >40% diurnale variatie gedurende meer dan de helft van een periode van meer dan 150 dagen, ondanks adequate behandeling
Type 2
Plotse aanvallen van astma bij overigens goed gecontroleerde astma
Matige exacerbatie Toegenomen symptomen met peakflow >50 - 75% van de beste of voorspelde waarde en zonder tekenen van ernstig astma
Acuut ernstig Eén van volgende:
  • Peakflow 33 - 50% van de beste of voorspelde waarde
  • ademhalingsfrequentie > 25/minuut bij volwassenen, >30/minuut bij kinderen ouder dan 5 jaar, >50/minuut bij kinderen van 2 tot 5 jaar oud
    (Cave dreigend respiratoir arrest met trage ademhalingsfrequentie)
  • Hartritme >110/minuut
  • Onmogelijkheid om in één adem een zin te voltooien
  • Gebruik van hulpademhalingsspieren
Levensbedreigend Eën van volgende:
  • Peakflow <33% van de beste of voorspelde waarde
  • SaO2 < 92%
  • Cyanose
  • Zeer beperkte ademinspanning
  • Normaal PaCO2 (35 - 45mmHg) of uitputting
  • Geluidloze ademhaling
  • Bradycardie of aritmieën
  • Hypotensie
  • Verwardheid, coma
Bijna fataal Oplopend PaCO2 of nood aan mechanische ventillatie met oplopende beademdrukken

 

Bij volgende patiënten is er een hoger risico van overlijden en dient sneller hospitalisatie overwogen te worden:

Aanpak astma aanval

 Index

Handel bij een acute aanval van astma in eerste instantie volgens de stappen van Basic en Advanced Life Support. Zorg voor veiligheid, controleer het bewustzijn en maak de luchtwegen vrij. Controleer de ademhaling, alarmeer de hulpdiensten en start de reanimatie zo nodig.

Zet het bewuste slachtoffer in rechtopzittende houding en dien eventueel bronchodilaterende puffers - kortwerkende β2-mimetica - toe. Toediening van het β2-mimetica is even efficiënt via puffers als via de vernevelaar. De zuurstofsaturatie kan initieel na de inhalatie van de β2-mimetica wat dalen ten gevolge van de broncho- en vasodilatatie waardoor de intrapulmonaire shunt initieel toeneemt.
Herhaal de toediening van kortwerkende β2-mimetica, eventueel samen met een anticholinergicum in geval van een ernstig persisterende aanval. Bij een ernstige aanval geeft je best ook onmiddellijk een corticosteroëd, meestal per os.

Patiënten met astma, zeker ernstig astma, hebben baat bij een geschreven actieplan. De patiënten moeten ook weten wanneer zij zelf hun medicatie kunnen opbouwen en wanneer zij medische hulp moeten inroepen. Hun inhalatietechniek en therapietrouwheid moet regelmatig worden gecontroleerd.

β2-mimeticum

Systemische β2-mimetica hebben geen plaats bij een acute astma-aanval [1]. Salbutamol kan bij volwassenen toegediend worden aan 400ëg om de tien tot twintig minuten tijdens het eerste uur.
Bij kinderen bedraagt de dosis 200 tot 400ëg, te herhalen om de tien tot twintig minuten tot een maximumdosis van 800ëg.. Dit kan eventueel toegediend worden via een vernevelaar, met een oplossing van 5mL. Bij kinderen jonger dan 4 jaar geef je 2.5mg, bij kinderen ouder dan 4 jaar geef je 5mg.

Anticholinergicum

Als anticholinergicum associeer je ipratropiumbromide, bij volwassenen en kinderen 20ëg elke tien tot twintig minuten tijdens het eerste uur.

Corticosteroëd

Methylprednisolon wordt aan volwassenen gegeven in een dosis van 32mg per os of 40mg IM gedurende 7 tot 10 dagen. Bij kinderen geef je 1 tot 2mg/kg PO of IM gedurende vijf dagen.  Systemische toediening van corticosteroiden bij een acute astma-aanval vermindert het risico van overlijden, van recidieven en van latere hospitalisatie. Hoe vroeger wordt gestart, hoe beter de prognose. Corticosteroëden worden bij een acute astma-aanval dan ook sterk aanbevolen. Het effect van de corticosteroëden treedt pas na enkele uren op. Bij de meeste volwassenen zal een behandeling per os gedurende 7 tot 10 dagen voldoende zijn, bij kinderen behandel je gedurende vijf dagen. Deze behandeling kan worden gestopt zonder de dosis af te bouwen. Eventuele inhalatiesteroëden kunnen gewoon worden verder gezet tijdens de systemische behandeling.
Orale toediening is de eerste keuze, intramusculaire toediening lijkt even doeltreffend. Intraveneuze toediening heeft geen meerwaarde.

Hartstilstand ten gevolge van astma

 Index
Een plotse hartstilstand ten gevolge van astma doet zich meestal voor in de pre-hostpitaal setting en is vaak het gevolg van een langdurige periode van zuurstoftekort, heel zelden ontstaat de hartstilstand onverwacht. Het merendeel van deze reanimaties zou dan ook kunnen voorkomen worden. De ernst van de ziekte, inadequate behandeling, inadequate opvolging, het niet beschikken over een adequaat plan voor de aanpak van de symptomen en enkele psychosociale en gedragsfactoren beïnvloeden sterk de kans op overlijden.

De hartstilstand bij astmapatiënten staat in relatie met:

Tijdens een reanimatie dien je steeds de onderliggende oorzaak op te sporen.

CPR/ Oorzaken / Astma
Bart Massaer