Index
Inleiding en definitie |
 |
Het menselijk lichaam functioneert door een kettingreactie van chemische
processen en enzymatische reacties. Deze reacties verlopen enkel optimaal binnen
nauw gecontroleerde temperatuurgrenzen. De thermoregulatie is de
eigenschap van het lichaam om de lichaamstemperatuur stabiel te houden. Het
lichaam regelt de temperatuur door bij een te lage lichaamstemperatuur de bloedvaten in de
huid te vernauwen en het bloed af te sluiten van de omgevingstemperatuur, waardoor een isolerende mantel de kerntemperatuur
van het lichaam beschermt. De patiënt zal
gaan rillen wat warmte vrijstelt ten gevolge van de spierarbeid.
Bij een te hoge temperatuur worden de bloedvaten van de huid open gezet en zal
het warme bloed aan de huidoppervlakte komen en afkoelen. Bovendien zal het lichaam
vocht verliezen wat op zich warmte aan het lichaam onttrekt.
Hyperthermie of oververhitting ontstaat wanneer de thermoregulatie van het lichaam faalt waardoor de lichaamstemperatuur hoger wordt dan de normale waarden.
Oorzaken |
|
Hyperthermie kan enerzijds veroorzaakt worden door uitwendige factoren zoals een te hoge omgevingstemperatuur waarbij het lichaam onvoldoende de kans krijgt om warmte af te geven aan de omgeving. In dit geval absorbeert het lichaam de stralignsenergie sneller dan kan kwijt gespeeld worden via de thermoregulatie. Hyperthermie maakt in dit geval deel uit van een continuëm van warmtestress over warmte-uitputting en hitteslag wat aanleiding kan geven tot multiorgaandysfunctie en plotse hartstilstand [60].
Hyperthermie kan ook ontstaan door endogene oorzaken. Bij maligne hyperthermie veroorzaakt de blootstelling van genetisch voorbeschikte individuen aan gehalogeneerde anesthetica of spierrelaxantia een zeldzame aandoening van de spiercellen met een gestoorde calciumhomeostase die gekenmerkt wordt door spiercontracties en een levensbedreigende hypermetabole crisis. Een aanval van maligne hyperthermie wordt behandeld door de toediening van het uitlokkend anestheticum onmiddellijk te stoppen, de acidose en de elektrolytenstoornissen te corrigeren. Maligne hyperthermie wordt behandeld met Dantrolene en actieve koeling.
Hittestress |
|
Definitie hittestress
We spreken van hittestress bij een normale of licht verhoogde lichaamstemperatuur gecombineerd met warmteoedeem ter hoogte van de voeten en de enkels, een warmtesyncope met vasodilatatie en hypotensie en warmtekrampen door volumedepletie.
Behandeling hittestress
Hittestress wordt behandeld door elevatie van de oedemateuze ledematen, koeling, orale rehydratatie en de correctie van de lichaamszouten.
Hitte-uitputting |
|
Definitie
Systemische reactie ten gevolge van langdurige - uren tot dagen - blootstelling aan warmte. De lichaamstemperatuur bedraagt meer dan 37ëC en minder dan 40ëC.
Symptomen
- Hoofdpijn, duizeligheid, nausea, braken
- Tachycardie, hypotensie
- Spierpijn, spierzwakte en spierkrampen
- Hemoconcentratie
- Hyponatriëmie of hypernatriëmie
- Overgang naar hitteslag
Behandeling
Hitte-uitputting wordt behandeld door elevatie van de oedemateuze ledematen, koeling, orale rehydratatie en de correctie van de lichaamszouten. Overweeg in ernstige gevallen de toediening van intraveneuze vloeistoffen en de applicatie van ijspacks.
Hitteslag |
|
Definitie hitteslag
Een hitteslag omvat de systemische
inflammatoire reactie die ontstaat bij een lichaamstemperatuur die hoger is dan
40.6ëC. Deze toestand gaat gepaard met veranderingen in het
bewustzijn en dysfunctie van
de verschillende organen.
We onderscheiden twee vormen:
-
De niet-inspanningsgebonden hitteslag ontstaat bij hoge omgevingstemperaturen, voornamelijk bij ouderen gedurende een hittegolf
- Een inspanningsgebonden hitteslag ontstaat ten gevolge van een overmatige inspanning bij hoge omgevingstemperaturen of bij een hoge vochtigheidsgraad
De mortaliteit van een hitteslag schommelt tussen 10 en 50%.
Risicofactoren hitteslag
Voornamelijk ouderlingen lopen een groter risico op een hitteslag ten gevolge vaak onderliggende aandoeningen, medicatiegebruik, een inefficiënte thermoregulatie en een beperkte sociale ondersteuning.
Overige risicofactoren:
- Gebrek aan acclimatisatie
- Dehydratatie
- Obesitas
- Alcoholgebruik
- Cardiovasculaire aandoeningen
- Huidaandoeningen
- Psoriasis
- Eczeem
- Sclerodermie
- Mucoviscidose
- Pheochromocytoma
- Hyperthyroidisme
- Farmaca en drugs
- Anticholinergica
- Diamorphine
- Cocaëne
- Amphetamine
- Phenothiazine
- Sympathicomimetica
- Calciumkanaal blokkers
- β-blokkers
Symptomen hitteslag
Een hitteslag lijkt vaak sterk op een
septische shock en wordt veroorzaakt door een gelijkaardig mechanisme. We
noteren een lichaamstemperatuur van 40.6ëC of meer in combinatie met een
droge, warm aanvoelende huid. In ongeveer de helft van de gevallen van
inspanningsgebonden hitteslag is er nog zweetproductie.
Extreme vermoeidheid, syncope, flushing in het aangezicht, braken en diarree
zijn vroegtijdige symptomen. Nadien ontstaat een cardiovasculaire dysfunctie met
ritmestoornissen
en hypotensie, een respiratoire dysfunctie met eventueel ARDS en een
verstoring van het bewustzijn met stuipen en coma. De lever en nierfunctie
deterioreert met een stollingsstoornis en een rhabdomyolyse tot gevolg.
Differentiaaldiagnose
Denk in de differentiaaldiagnose ook aan:
- Intoxicatie met farmaca of drugs
- Ontwenning van alcohol of drugs
- Serotoninesyndroom
- Maligne neuroleptisch syndroom
- Sepsis
- Infectie in het zenuwstelsel
- Endocriene afwijkingen zoals een feochromocytoma
Aanpak
Benader een slachtoffer met een hitteslag volgens het algoritme van Basic en Advanced Life Support. Tracht zo snel mogelijk de oververhitte patiënt te koelen, nog voor het transport naar het ziekenhuis. Doel is om de lichaamstemperatuur te onderdrukken tot 39ëC. Een patiënt met een ernstige hitteslag wordt opgenomen op de afdeling intensieve zorgen. Infusie van grote volumes vocht is nodig op geleide van de hemodynamische monitoring. Corrigeer tevens eventueel aanwezige elektrolytenstoornissen.
Koeltechnieken
Er bestaat slechts weinig wetenschappelijke evidentie
over de best toepasbare techniek om een slachtoffer van een hitteslag te koelen.
De meest eenvoudige manier om een patiënt af te koelen is door het laten drinken
van koude vloeistoffen, door de ontklede patiënt voor een ventilator te plaatsen
of door ijspacks te plaatsen op die lichaamsoppervlakken die goed doorbloed zijn
- de oksels, de liezen en de hals. Ook het onderdompelen van de bewuste patiënt
in koud water kan efficiënt zijn.
Nadelen van deze eenvoudige technieken zijn het rillen van de patiënt met
overmatig zuurstofverbruik en de perifere vasoconstrictie waardoor het bloed weg
geleid wordt van de periferie.
Meer gecompliceerde koeltechnieken komen overeen met de technieken gebruikt voor therapeutische koeling na cardiaal arrest. We kunnen gebruik maken van de maaglavage, de peritoneale lavage of de blaaslavage met koud water. Intravasculair kunnen we koelen met koude infuusvloeistoffen of met behulp van een extracorporele circulatie, een venoveneuze hemofiltratie of een cardiopulmonaire bypass.
Farmaca
Er bestaan geen specifieke farmaca om de lichaamstemperatuur van een patiënt te verlagen. De antipyretica zoals de NSAID's of paracetamol hebben weinig wetenschappelijke evidentie betreffende hun gebruik bij een hitteslag. Ook voor Dantrolene kon men geen voordeel aantonen [60].
Cardiaal arrest en hitteslag
Er bestaat weinig wetenschap over de plotse hartstilstand uitgelokt door een hitteslag. Volg, in geval van een hartstilstand, het algoritme voor Basic en Advanced Life Support en tracht de patiënt zo snel mogelijk te koelen. Defibrilleer indien nodig, er zijn geen data over het verhogen van de transthoracale weerstand ten gevolge van hyperthermie. De prognose van een hyperterm cardiaal arrest is slechter dan bij normotherme patiënten. Per graad celsius boven 37ëC neemt het risico op neurologische letsels toe [60].
Hyperthermie